Кілт сөздер
адам концепциясы
сопылық
этика
ислам
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Статистика
Жүктеп алулар: 22
Аңдатпа
Бұл мақала Ахмет Ясауидің сопылық мұрасында елеулі орын алатын адам концепциясы этикалық және философиялық тұрғыдан қарастырылады. Ясауидің дүниетаным жүйесі ислам сопылығы контекстінде ғана емес, Орталық Азиядағы түркі халықтарының мәдени-философиялық дамуында да маңызды рөл атқарды. Бұл зерттеу ең алдымен адам ұғымының Ясауи хикметтерінде қалай бейнеленгенін және оның адамгершілік құндылықтарға негізделгенін зерттейді. Одан кейін адамзаттың экзистенциалдық өлшемі, өзін-өзі тәрбиелеу, трансценденттік шындыққа ұмтылу және адамгершілік кемелдікке жету процесі секілді іргелі тақырыптар философиялық категориялар тұрғысынан қарастырылады. Мақалада Ясауидің адамды «адамгершілік субъекті» деп анықтағаны, оның дүниетанымында этика мен онтология ажырамас тұтастықты құрайтыны көрсетілген. Сондай-ақ, Ясауидің адам туралы тұжырымдамасын ислам философиясы мен сопылық дәстүрдегі басқа ойшылдармен салыстырмалы түрде қарастыру оның ерекше көзқарасын айқындайды. Яссауидің адам туралы түсінігінің қазіргі философиялық және әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал ету әлеуеті қарастырылған. Бұл тұрғыдан зерттеу Ясауидің этикалық- философиялық ой-пікірін заман талабына сай түсіндіруге жол ашып, тарихи әрі теориялық талдауды ұсынады.
Әдебиеттер тізімі
al-Jili, A. al-K. (2010). «The Perfect Man in the Context of Predecessors and Followers». Chapter 60: «The Perfect Man» or Mohammed (Allah Will Bless Him and Welcomes) as the Embodiment of Fairness and Creation (translation from Arabic by O.I. Nisiforova). RUDN Journal Of Philosophy, (4), 82–86.
Beisetayev, R. (2020). AXMET YASAWÏ ILIMI: QAZAQI MUSILMANDIQ TÜSINIK–ULTTIQ DÜNÏETANIM, DÄSTÜR MEN QUNDILIQTAR [AHMET YASAUI’S SCIENCE: KAZAKH MUSLIM CONCEPT – NATIONAL WORLDWIDE, TRADITIONS AND VALUES]. Türkoloji, 99, 97–113. https://izlik.org/JA87MX87CP (in Kazakh)
Bice, H. (2019). Pîr-i Türkistan Hoca Ahmed Yesevi [Pir-i Turkistan Hoca Ahmed Yesevi]. H Yayınları. (in Turkish)
Çınar, A. (2001). Farabî felsefesi ve Ahmed Yesevî’nin kültür kimliğine etkisi [The influence of Farabi’s philosophy on Ahmed Yesevi’s cultural identity]. Millî Folklor, 7(49), 77–80. (in Turkish)
Dalkılıç, B. (2016). Ahmet Yesevî’nin din dilini anlama, algılama ve yorumlama biçimi [Ahmet Yesevî’s way of understanding, perceiving, and interpreting religious language]. In Geçmişten Geleceğe Hoca Ahmed Yesevî Uluslararası Sempozyumu Bildirileri (Vol. 1, pp. 238–246). (in Turkish)
Hakkulov, İ. (Ed.). (1995). Ahmet Yesevî (Hikmetleri) [His Wisdoms] (E. S. Toplu, Trans. & Adapt.). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. (in Turkish)
İbrayev, Ş., & Çetin, H. (2025). AHMET YESEVÎ’NİN KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ ÜZERİNE FENOMENOLOJİK ANALİZ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (115), 631–652. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1607068
Kazanç, F. K. (2016). Dîvân-ı Hikmet bağlamında Hoca Ahmed Yesevî’nin ahlâk anlayışı üzerine teolojik bir değerlendirme [A theological evaluation of Hoca Ahmed Yesevî’s understanding of ethics within the context of Divan-i Hikmet]. In İ. Sisnelioğlu (Ed.), Türk irfanının pîri Hoca Ahmed Yesevi (pp. 765–838). (in Turkish)
Kenjetay, D. (2020). ÏASAWÏ MEN ÄL-FARABÏ MURALARINDAĞI ANTROPOLOGÏYaLIQ TUJIRIMDAR [ANTHROPOLOGICAL CONCEPTS IN THE HERITAGES OF IASAWI AND AL-FARABI]. Al-Farabi, 72(4), 12–23. (in Kazakh) https://doi.org/10.48010/2020.4/1999-5911.02
Kenzhetay, D. T. (2010). Ahmet Yesevî düşüncesinde vahdet-i vücut [Unity of Being in Ahmet Yesevi’s Thought]. Ahmet Yesevi University. (in Turkish)
Maraş, İ. (2008). İbn Sina felsefesinde bir (Vahid) ve birlik (Vahde) anlayışı [The concept of oneness (Wahid) and unity (Wahda) in Ibn Sina’s philosophy]. Dini Araştırmalar, 10(30), 41–54. https://izlik.org/JA74DK39GS (in Turkish)
Nurzhan, S. (Comp.). (2013). Qyryq Hikmet [Forty Wisdoms]. Effekt. (in Kazakh)
Sarsenbekov, N. (2021). AXMET YASSAWÏ XÏKMETTERINIÑ ÉKZÏSTENCÏALIQ SÏPATI [THE EXISTENTIAL NATURE OF AHMET YASSAUI’S WISDOM]. Adam alemi, 90(4), 43–52. (in Kazakh) https://doi.org/10.48010/2021.4/1999-5849.05
Seytakhmetova, A., & Smagulov, M. (2017). Kontseptsiya «insan al’-kamil» kak model’ sovershennogo cheloveka i yeye tsennostnaya rol’ v obrazovatel’nom protsesse [The concept of “insan al-kamil” as a model of a perfect human and its valuable role in the educational process]. Adam alemi, 71(1), 105–113. (in Russian)
Seytakhmetova, N. L. (2009). Filosofiya islamskogo obrazovaniya: istoriya i sovremennost’ [Philosophy of Islamic Education: History and Modernity]. (in Russian)
Temirbayeva, A., Temirbayev, T., Smagulov, M., Bektenova, M., & Botakarayev, B. (2026). Sufism in Modern Kazakhstan: Continuation of the Yassawi Tradition? Religions, 17(7), 804. https://doi.org/10.3390/rel17070804
Yesevî, A. (2011). Hikmetter [His Wisdoms] (T. Qydyr & K. Mustafayeva, Trans.; M. Myrzakhmetuly, Scientific Consultant). In Q. Täzhiev (Ed.), Qazynaly Oñtüstik (Vol. 21, Book 1). Nūrly Älem. (in Kazakh)
Yesevî, H. A. (2015). Divan-ı Hikmet [Book of Wisdom]. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. (in Turkish)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Авторлық құқық (c) 2026 Нурперзент Кыпшакбаев, Саян Шылмамбетов