XIX-XX ғасырлардағы Ақмола облысы медреселерінің оқу бағдарламалары

Аңдатпа

Бұл мақалада XIX–XX ғ. Ақмола облысындағы медреселердің оқу бағдарламалары және олардың Солтүстік Қазақстандағы діни және мәдени білім беру орталықтары ретіндегі рөлі қарастырылады. Онда Бұхара, Самарқанд, Қазан, Уфа және Стамбул сияқты ірі ислам білім беру орталықтарының ықпалымен медреселердің қалыптасуы мен дамуының тарихи, әлеуметтік және мәдени контексті зерттеледі. Онда дәстүрлі усул-и қадим медреселерінің құрылымы және діни пәндермен қатар зайырлы пәндерді оқыта бастаған усул-и жәдид мектептерінің пайда болуы талданады. Діни дәстүрлерді реформаторлық тәсілдермен үйлестірген Науан Хазірет, Сәдуақас Ғылмани және Зейнолла Ишан сияқты көрнекті тұлғалардың үлестеріне ерекше назар аударылады. Зерттеу Ақмола медреселерінің тек ислам ғылымы мен ұлттық бірегейлікті сақтауда ғана емес, сонымен қатар қазақ әдебиетіне, қоғамдық өміріне және біліміне әсер еткен зиялылар буынын қалыптастыруда да маңызды рөл атқарғаны туралы қорытынды жасалады. Медреселердің жабылуына және кеңестік кезеңдегі қуғын-сүргінге қарамастан, олардың мұрасы Қазақстанның рухани байлығының маңызды бөлігі болып қала береді және діни білім беруді дамытуда өткен мен қазіргінің сабақтастығын түсінуге негіз болып табылады.